سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

474

تاريخ ايران ( فارسى )

خود را پائين آورد و مناسبات خود را با ايران قطع نمود تمام افسران بريتانيائى ، ايران را با او ترك نمودند . حاجى ميرزا آقاسى بمحض اينكه محمد شاه بتخت نشست وزير خود قائم مقام را از تبريز بطهران احضار نمود . اين شخصيت ممتاز بر ارباب خود تسلط و نفوذ خارق العاده‌اى بدست آورده بود ، اما چون اصرار كرد كه تمام رشته‌هاى ادارى كشور حتى دستگاه خراب دولت ايران را شخصا اداره نمايد لذا در عملياتش وقفه ايجاد شد . وقتى محمد شاه از اين وضعيت آگاه شد وزير بدبخت را داد خفه كردند . حاجى ميرزا آقاسى كه معلم سرخانهء شاه بود بجاى او به صدارت منصوب شد . اين شخص علاوه بر نادانى ، بسيار متعصب بود مشى و روش او نسبت به تمام بيگانگان عبارت از يك سوءظن شديد و عميق بوده است . رويهء محمد شاه دربارهء افغانستان مرگ فتحعلى شاه كه با بريتانياى كبير مناسبات صميمانه داشت و تاجگزارى محمد شاه كه تقريبا به كلى در تحت نفوذ روس‌ها قرار داشت براى سياست بريتانيا چنان كه به زودى ثابت شد مضر بوده است . همين كه شاه جديد بر تخت استقرار يافت براى دومين لشكركشى به افغانستان سپاه عظيمى فراهم كرد . كامران ميرزا خراج مقرره را نپرداخته بود و نيز استحكامات غوريان را خراب نكرده و علاوه بر اين بواسطهء قتل عده‌اى از ايرانيان بيشتر باعث رنجش شاه شده بود . گذشته از مسئلهء هرات ، دولت ايران سيستان را يكى از ايالات خود ميدانست و ضميمه شدن آنجا را بدست كامران ميرزا نسبت به خود يك توهين و هتك احترامى ميدانست . موقعيت سياسى بريتانيا خيلى ضعيف بود ، چه در معاهدهء قطعى با ايران بريتانيا موافقت نموده بود كه در صورت وقوع جنگ بين ايران و افغانستان از مداخله خوددارى نمايد ، با وجود اين چون وسعت يافتن قلمرو ايران باعث ميشد كه جاسوسان روسى نزديك هندوستان مستقر گردند سفير بريتانيا تمام نفوذ خود را براى متوقف ساختن اين